Czym są fale dźwiękowe i jakie mają znaczenie w akustyce

Fale dźwiękowe to zaburzenia mechaniczne, które przenoszą energię dźwięku przez powietrze, wodę, ciała stałe i inne materiały sprężyste . W powietrzu przemieszczają się głównie jako fale podłużne, utworzone przez naprzemienne obszary sprężania i rozrzedzania. Ich częstotliwość, amplituda, długość fali, faza i prędkość określają, jak zachowuje się dźwięk i jak ludzie go postrzegają.

Dla akustyków właściwości fal dźwiękowych wyjaśniają praktyczne problemy, takie jak przejrzystość mowy, pogłos, narastanie niskich częstotliwości, przenoszenie dźwięku przez ściany i drgania przenoszone przez materiały .

Zrozumienie fal dźwiękowych stanowi podstawę skutecznego wygłuszania, adaptacji akustycznej pomieszczeń, kontroli drgań i dokładnego pomiaru dźwięku.

 

Najważniejsze wnioski

• Fale dźwiękowe wymagają ośrodka fizycznego. Rozprzestrzeniają się poprzez przenoszenie energii mechanicznej między sąsiadującymi cząsteczkami.
• Częstotliwość określa tempo drgań. Ma silny wpływ na postrzeganą wysokość dźwięku i determinuje długość fali przy danej prędkości dźwięku.
• Amplituda jest związana ze zmianą ciśnienia i intensywnością dźwięku. Wyższe ciśnienie akustyczne zazwyczaj powoduje silniejsze wrażenia słuchowe.
• Fale długie zachowują się inaczej niż fale krótkie. Dźwięki o niskiej częstotliwości silnie oddziałują z wymiarami pomieszczeń i konstrukcją budynków.
• Powierzchnie zmieniają zachowanie fal. Odbicie, absorpcja, dyfuzja i transmisja fali dźwiękowej zachodzą zawsze, gdy dźwięk dociera do granicy.
• Pomieszczenia wytwarzają rezonans akustyczny i fale stojące. Wymiary i właściwości powierzchni decydują o tym, które częstotliwości zostaną wzmocnione, a które osłabione.
• Profesjonalne projektowanie akustyczne opiera się na zachowaniu fal. Pomiary identyfikują problemy zależne od częstotliwości i pomagają w doborze pochłaniania, izolacji, masy, tłumienia i dyfuzji.

 

Czym są fale dźwiękowe?

Źródłem dźwięku są wibracje . Struny głosowe poruszają się podczas mówienia. Membrana głośnika porusza się do przodu i do tyłu. Struna gitary oscyluje po szarpnięciu. Maszyny, pompy, wentylatory, podłogi, ściany i rury również mogą stać się źródłami dźwięku, gdy siły mechaniczne wprawiają je w drgania.

Te wibracje dźwiękowe zakłócają cząsteczki wokół źródła . W powietrzu, poruszające się źródło ściska pobliskie cząsteczki, a następnie pozwala im się rozejść. Zaburzenie przenosi się z jednej grupy cząsteczek na następną.

Cząsteczki oscylują wokół swojego lokalnego położenia równowagi, podczas gdy fala przenosi energię od źródła. To rozróżnienie ma znaczenie. Rozchodzenie się dźwięku przenosi energię przez ośrodek, podczas gdy każda cząstka wykonuje stosunkowo niewielki ruch lokalny.

NASA opisuje dźwięk w powietrzu poprzez naprzemienne obszary kompresji i rozrzedzenia generowane przez rytmiczne zmiany ciśnienia . Mechanizm ten powoduje zmiany ciśnienia rozpoznawane przez mikrofony i ludzki układ słuchowy.

Dźwięk wymaga zatem ośrodka o właściwościach mechanicznych, które umożliwiają rozchodzenie się fal. Powietrze, woda, stal, beton, drewno, płyty gipsowo-kartonowe i szkło – wszystkie te materiały przenoszą fale akustyczne w różny sposób, ponieważ różnią się gęstością, sztywnością, tłumieniem i strukturą wewnętrzną.

Próżnia nie zawiera cząstek materialnych, które mogłyby przenosić zakłócenia mechaniczne. Dlatego do rozchodzenia się dźwięku potrzebna jest substancja stała, ciekła lub gazowa .

 

 

Jak podróżują fale dźwiękowe

Dźwięk w powietrzu zachowuje się głównie jak fala podłużna . Cząsteczki poruszają się tam i z powrotem mniej więcej w tym samym kierunku, co przemieszczające się zaburzenie ciśnienia.

Kompresja charakteryzuje się chwilowym wzrostem gęstości i ciśnienia cząstek. Rozrzedzenie charakteryzuje się zmniejszeniem gęstości i ciśnienia. Powtarzanie tych obszarów powoduje falę bieżącą .

To zachowanie różni się od fal poprzecznych, w których ruch cząstek zachodzi prostopadle do kierunku ruchu. Drgania strun mogą wykazywać drgania poprzeczne, podczas gdy dźwięk słyszalny w powietrzu, docierający do słuchacza, zachowuje się głównie wzdłużnie.

Ta sama podstawowa zasada obowiązuje w cieczach. Ciała stałe charakteryzują się bardziej złożonymi właściwościami fal sprężystych, ponieważ mogą przenosić ruchy ściskające i ścinające.

To rozróżnienie staje się istotne w budynkach. Hałas powietrzny może wzbudzać ścianę, podłogę, okno lub sufit. Element budynku wibruje i przekazuje energię przez konstrukcję. Powierzchnia odbiorcza emituje część tych drgań z powrotem do powietrza w postaci dźwięku.

Akustyk postępuje zatem w następujący sposób:

Źródło → medium → struktura lub pomieszczenie → odbiornik

Skuteczna kontrola hałasu jest ukierunkowana na najsłabszy lub najbardziej energiczny odcinek tej ścieżki.

 

Częstotliwość i fale dźwiękowe

Częstotliwość dźwięku opisuje liczbę pełnych cykli ciśnienia występujących w ciągu sekundy. Jednostką jest herc, zapisywany jako Hz . Dźwięk o częstotliwości 100 Hz wykonuje 100 cykli na sekundę. Dźwięk o częstotliwości 1000 Hz wykonuje 1000 cykli na sekundę.

Częstotliwość ma silny wpływ na postrzeganą wysokość dźwięku . Niższe częstotliwości zazwyczaj powodują percepcję słuchową niższych tonów, podczas gdy wyższe częstotliwości powodują percepcję wyższych tonów.

Przybliżony zakres słyszalności człowieka rozciąga się od 20 Hz do 20 000 Hz w sprzyjających warunkach, chociaż wrażliwość na wyższe częstotliwości zazwyczaj maleje wraz z wiekiem. Częstotliwości poniżej konwencjonalnego zakresu słyszalności zaliczają się do infradźwięków. Częstotliwości powyżej około 20 kHz zaliczają się do ultradźwięków.

Zakres częstotliwości ma duże znaczenie w akustyce, ponieważ materiały i konstrukcje zachowują się odmiennie w różnych zakresach częstotliwości.

Energia o niskiej częstotliwości pochodząca z subwooferów, maszyn przemysłowych, instalacji budowlanych, ruchu ulicznego i muzyki może wzbudzać duże elementy konstrukcyjne. Hałas mowy i urządzeń o wyższej częstotliwości ma zazwyczaj krótsze fale i łatwiej oddziałuje z relatywnie cienkimi materiałami pochłaniającymi.

Analiza częstotliwości daje zatem znacznie więcej informacji diagnostycznych niż pojedyncza ogólna wartość decybeli.

 

 

Amplituda, ciśnienie akustyczne i głośność

Amplituda opisuje wielkość zmiany fali wokół jej stanu równowagi . W akustyce inżynierowie zazwyczaj operują ciśnieniem akustycznym, a nie wizualną wysokością narysowanej fali.

Poziom ciśnienia akustycznego wyraża ciśnienie akustyczne w logarytmicznej skali decybeli . Standardowe ciśnienie odniesienia w powietrzu wynosi 20 mikropaskali.

Większe wahania ciśnienia zazwyczaj odpowiadają większemu natężeniu dźwięku i zwiększonej odczuwalnej głośności . Związek między poziomem fizycznym a percepcją dźwięku pozostaje złożony, ponieważ ludzki układ słuchowy reaguje inaczej w zależności od częstotliwości, poziomu, czasu trwania i zawartości widmowej.

Dziedzina ta należy częściowo do psychoakustyki , która bada związki między mierzalnymi bodźcami akustycznymi a percepcją słuchową.

Dwa dźwięki o tym samym zmierzonym poziomie ciśnienia akustycznego mogą dawać różną jakość dźwięku i postrzeganą wybitność, jeśli różnią się zawartością częstotliwości, czasem trwania, modulacją lub charakterem tonalnym.

Rozróżnienie to staje się szczególnie ważne przy ocenie pomp, sprężarek, transformatorów, systemów wentylacyjnych , maszyn przemysłowych i hałasu otoczenia o niskiej częstotliwości.

 

Wyjaśnienie długości fali

Długość fali opisuje fizyczną odległość zajmowaną przez jeden pełny cykl fali.

Związek jest następujący:

Długość fali = prędkość dźwięku ÷ częstotliwość

Według brytyjskiego Narodowego Laboratorium Fizycznego, w temperaturze około 20°C prędkość dźwięku w powietrzu wynosi około 344 metrów na sekundę.

Oto przydatne przykłady praktyczne:

• Przy częstotliwości 100 Hz długość fali wynosi około 3,44 metra .
• Przy częstotliwości 1000 Hz długość fali wynosi około 0,344 metra .
• Przy częstotliwości 10 000 Hz długość fali wynosi około 34 milimetry .

Wartości te wyjaśniają wiele wyzwań związanych z projektowaniem akustyki.

Fala o częstotliwości 100 Hz może mieć wymiary porównywalne z całym pomieszczeniem. Cienka pianka dekoracyjna ma zatem ograniczony wpływ na tak długą długość fali. Kontrola niskich częstotliwości zazwyczaj wymaga znacznej głębokości absorbera, odpowiednio dostrojonych systemów, starannie rozmieszczonych pułapek basowych, izolacji strukturalnej lub zmian w geometrii pomieszczenia.

Wyższe częstotliwości mają krótsze fale i skutecznie oddziałują z stosunkowo płytkimi porowatymi absorberami.

Długość fali wpływa również na dyfrakcję wokół przeszkód, interferencję między wieloma źródłami dźwięku, zachowanie się dźwięku w trybie pomieszczenia oraz położenie mikrofonu.

 

 

Prędkość dźwięku w różnych materiałach

Prędkość dźwięku zależy od właściwości mechanicznych ośrodka.

Powietrze o temperaturze około 20°C umożliwia rozchodzenie się dźwięku z prędkością około 344 m/s . Temperatura zmienia tę wartość. Dźwięk zazwyczaj rozchodzi się znacznie szybciej w wodzie i wielu ciałach stałych, ponieważ ich sztywność sprzyja szybszemu przenoszeniu energii mechanicznej.

Takie zachowanie ma poważne konsekwencje dla akustyki budynków.

Wibracje wprowadzone do płyty betonowej lub elementu stalowego mogą rozprzestrzeniać się w konstrukcji i ponownie pojawić się jako dźwięk w odległym miejscu. Dlatego hałas strukturalny wymaga izolacji drgań jak najbliżej źródła.

Typowe przykłady obejmują:

• Pompy sztywno połączone z rurociągiem;
• Instalacja na dachu połączona ze stalową konstrukcją;
• Urządzenia dźwigowe przenoszące drgania na ściany;
• Odgłos kroków uderzających o płytę podłogi;
• Głośniki przenoszące bas do mebli lub ścianek działowych;
• Urządzenia mechaniczne montowane bezpośrednio na betonie.

Wibroizolacja przerywa tę ścieżkę mechaniczną za pomocą sprężystych mocowań, sprężyn, elastomerów, podłóg pływających, sprężystych wieszaków lub elastycznych łączników.

 

Odbicie, absorpcja, transmisja i załamanie

Gdy dźwięk dociera do granicy, jego energia może podążać kilkoma ścieżkami.

Odbicie

Odbicie fali dźwiękowej występuje, gdy część energii padającej powraca do pierwotnej przestrzeni. Twarde, gęste powierzchnie, takie jak beton, szkło, kamień i tynk, często generują silne odbicia w szerokim zakresie słyszalnych fal.

Odbicia wpływają na zrozumiałość mowy, klarowność muzyki, pogłos, echo trzepoczące i lokalizację dźwięku.

Wchłanianie

Materiały pochłaniające dźwięk zamieniają część energii akustycznej na bardzo małe ilości ciepła poprzez tarcie i ruch wewnętrzny.

Porowate absorbery, takie jak wełna mineralna, działają skutecznie, gdy wewnątrz ich struktury występuje ruch powietrza. Ich wydajność zależy od grubości, gęstości, umiejscowienia, szczelin powietrznych i częstotliwości.

Przenoszenie

Przenoszenie dźwięku następuje, gdy energia akustyczna pobudza element rozdzielający i wytwarza dźwięk po przeciwnej stronie.

Systemy dźwiękoszczelne kontrolują ten proces poprzez masę, sprężystą separację, tłumienie, szczelność, absorpcję wnęk i staranną konstrukcję połączeń.

Refrakcja

Refrakcja fali dźwiękowej opisuje zmianę kierunku propagacji spowodowaną zmianami prędkości fali. Gradienty temperatury i warunki atmosferyczne mogą zakrzywiać zewnętrzne ścieżki dźwięku.

Refrakcja jest szczególnie istotna w akustyce środowiskowej i przewidywaniu hałasu na duże odległości.

Osłabienie

Tłumienie fali dźwiękowej opisuje redukcję poziomu akustycznego w miarę rozchodzenia się dźwięku. Na ten proces mogą mieć wpływ: rozprzestrzenianie geometryczne, absorpcja atmosferyczna, bariery, tłumienie materiałowe i straty strukturalne.

Każdy mechanizm wymaga innej strategii leczenia.

 

 

Rezonans i fale stojące

Rezonans akustyczny występuje, gdy źródło dźwięku wzbudza układ w pobliżu jednej z jego częstotliwości naturalnych. Powstałe drgania mogą stać się znacznie silniejsze przy tej częstotliwości.

Pomieszczenia mają rezonanse zwane modami przestrzennymi . Ściany, podłogi, sufity, panele, kanały, maszyny i elementy konstrukcyjne również mają częstotliwości własne.

Fale stojące powstają, gdy fale padające i odbite oddziałują na siebie w stabilnym układzie przestrzennym. W niektórych miejscach ciśnienie akustyczne jest wyższe, a w innych niższe. To wyjaśnia powszechny problem małych pomieszczeń: bas może brzmieć mocno przy jednej ścianie, a znacznie słabiej w niewielkiej odległości . Przesunięcie głośnika, słuchacza lub mikrofonu pomiarowego może zatem znacząco zmienić mierzoną charakterystykę niskich częstotliwości.

Profesjonalne prace z zakresu akustyki pomieszczeń wykorzystują wymiary pomieszczenia, odpowiedź częstotliwościową, pomiary zaniku, pozycje odsłuchowe, pozycje źródeł i umiejscowienie pochłaniania w celu kontrolowania zachowania modalnego.

 

Fale dźwiękowe w pomieszczeniach i budynkach

Zamknięte pomieszczenie zawiera tysiące odbić po uruchomieniu źródła dźwięku.

Wczesne odbicia pojawiają się wkrótce po dźwięku bezpośrednim i wpływają na klarowność, lokalizację i wrażenie przestrzenne. Późniejsze odbicia łączą się w pogłos.

Czas pogłosu opisuje sposób zanikania dźwięku po ustaniu źródła. Norma BS EN ISO 3382 określa metody pomiaru parametrów akustycznych pomieszczeń, w tym czasu pogłosu dla różnych typów pomieszczeń. Długi pogłos może utrudniać zrozumiałość mowy w biurach, salach lekcyjnych, restauracjach, salach konferencyjnych i przestrzeniach publicznych. Bardzo krótki pogłos może powodować akustycznie suche środowisko, w którym muzyka i naturalne sygnały przestrzenne tracą na znaczeniu.

Echo trzepoczące powstaje, gdy dźwięk wielokrotnie odbija się między odpowiednimi, równoległymi powierzchniami. Często nadaje dźwiękowi szybki, metaliczny lub powtarzalny charakter.

Kształt pomieszczenia i rozkład powierzchni mają zatem znaczenie, podobnie jak całkowita absorpcja. Efektywne środowisko akustyczne zależy od relacji między:

• Kubatura pomieszczenia;
• Absorpcja powierzchniowa;
• Geometria odbicia;
• Dyfuzja;
• Lokalizacja źródła;
• Lokalizacja słuchacza;
• Szum tła;
• Zanik zależny od częstotliwości.

Systemy akustyki DECIBEL wykorzystują te zasady, aby kontrolować pogłos, odbicia, przejrzystość mowy, prywatność i ogólną jakość dźwięku.

 

Jak mierzy się fale dźwiękowe

Profesjonalny pomiar dźwięku polega na przekształceniu wahań ciśnienia na dane elektryczne za pomocą skalibrowanego mikrofonu . Miernik poziomu dźwięku może mierzyć całkowity poziom ciśnienia akustycznego, natomiast analizatory częstotliwości dzielą sygnał na pasma częstotliwości oktawowe, tercjowe lub węższe.

Wytyczne brytyjskiej Agencji ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa odnoszą się do przyrządów zgodnych z normą BS EN 61672-1 w zakresie pomiaru poziomu hałasu.

Akustycy mogą badać:

• Równoważny ciągły poziom dźwięku;
• Poziomy maksymalne i minimalne;
• Maksymalne ciśnienie akustyczne;
• Widma oktawowe lub tercjowe;
• Czas pogłosu;
• Odpowiedź częstotliwościowa;
• Odpowiedź impulsowa;
• Prędkość lub przyspieszenie drgań;
• Izolacja od dźwięków powietrznych i uderzeniowych.

Pozycja pomiaru ma znaczenie. Odległość od źródeł dźwięku, odbicia, granice pomieszczenia, wysokość mikrofonu, warunki otoczenia i kalibracja – wszystkie te czynniki mogą wpływać na wyniki.

Aplikacje telefoniczne mogą pomóc w identyfikacji oczywistych zmian lub dominujących częstotliwości. Ocena zgodności i diagnostyka techniczna wymagają skalibrowanych przyrządów, kontrolowanych procedur i prawidłowej interpretacji.

 

 

Codzienne przykłady fal dźwiękowych

Teoria fal dźwiękowych pojawia się w codziennym życiu nieustannie:

• Mowa rozpoczyna się za pomocą strun głosowych i traktu głosowego, rozchodzi się w powietrzu, dociera do ucha i wywołuje drgania błony bębenkowej. Układ słuchowy przetwarza sygnał mechaniczny na informacje neuronalne.
  
  
• Muzyka łączy w sobie wiele częstotliwości, amplitud, faz i zdarzeń przejściowych. Odbicia dźwięku w pomieszczeniu zmieniają równowagę tonalną, przejrzystość i wrażenie przestrzenne.
  
  
• Ruch drogowy generuje hałas silnika, opon, hałas aerodynamiczny i hałas konstrukcyjny o szerokim zakresie częstotliwości.
  
  
• Kroki wywołują wstrząsy w podłogach i mogą powodować powstawanie drgań przenoszonych drogą powietrzną i konstrukcyjną w sąsiednich pomieszczeniach.
  
  
• Instalacje budowlane generują dźwięk za pośrednictwem wentylatorów, pomp, przepływu powietrza, ruchu wody, silników, sprężarek i wibracji.
  
  
• W obrazowaniu ultrasonograficznym wykorzystuje się częstotliwości wyższe od zakresu słyszalności prawidłowego, aby na podstawie odbitej energii akustycznej uzyskać informacje diagnostyczne.
  
  
• Sonar podwodny wykorzystuje transmitowany dźwięk i odbicia czasowe do wykrywania i szacowania odległości. Zwierzęta morskie również wykorzystują echolokację do nawigacji i wykrywania ofiar.
  
  
• Czyszczenie ultradźwiękowe polega na wykorzystaniu energii akustycznej o wysokiej częstotliwości w cieczy, co pomaga w usuwaniu zanieczyszczeń z powierzchni.

Zastosowania te wykazują te same podstawowe właściwości fal dźwiękowych w bardzo różnych środowiskach.

 

Kiedy wiedza o falach dźwiękowych staje się ważna

Podstawowa wiedza o falach dźwiękowych staje się szczególnie przydatna na trzech etapach.

Diagnozowanie problemu z hałasem

Szum o niskiej częstotliwości wymaga innego badania niż transmisja mowy o wysokiej częstotliwości. Wibracje odczuwalne przez podłogę wskazują na ścieżkę mechaniczną. Długie zanikanie po klaśnięciu w dłoń wskazuje na nadmierny pogłos w pomieszczeniu.

Projektowanie przestrzeni akustycznej

Sale konferencyjne wymagają kontrolowanego pogłosu i prywatności rozmów. Studia nagraniowe wymagają kontrolowanych odbić i odpowiedzi niskich częstotliwości. Restauracje potrzebują zrównoważonego środowiska akustycznego, które sprzyja konwersacji bez nadmiernego narastania hałasu.

Określanie izolacji akustycznej

Skuteczna izolacja akustyczna zależy od częstotliwości, masy, sztywności, głębokości wnęki, sprężystych połączeń, ścieżek bocznych, przejść i jakości wykonania.

To tutaj teoria akustyki staje się praktyczną inżynierią. Właściwości fal dźwiękowych determinują wybór materiałów, grubość systemu, szczegóły izolacji, metody pomiaru i oczekiwania dotyczące wydajności.

 

Często zadawane pytania

Czym właściwie jest fala dźwiękowa?

Fala dźwiękowa to zaburzenie mechaniczne, które przenosi energię przez ciało stałe, ciecz lub gaz. W powietrzu przemieszcza się głównie poprzez naprzemienne sprężanie i rozrzedzanie wytwarzane przez drgające źródło.

Jaki jest związek między częstotliwością a długością fali?

Częstotliwość i długość fali są odwrotnie proporcjonalne, gdy prędkość fali pozostaje stała. Wyższa częstotliwość dźwięku powoduje krótszą długość fali, a niższa częstotliwość powoduje dłuższą długość fali.

Co oznacza amplituda w akustyce?

Amplituda opisuje wielkość zmiany fali. W akustyce praktycznej główną mierzalną wielkością jest ciśnienie akustyczne, natomiast poziom ciśnienia akustycznego wyraża to ciśnienie logarytmicznie w decybelach.

Dlaczego odbicia i pochłanianie wpływają na akustykę pomieszczenia?

Odbicia utrzymują energię akustyczną w pomieszczeniu po dotarciu dźwięku bezpośredniego. Powierzchnie pochłaniające redukują wybrane odbicia i czas zanikania, poprawiając kontrolę nad pogłosem, czytelność mowy i równowagę tonalną.

W jaki sposób fale stojące tworzą obszary dudniące?

Fale stojące powstają w wyniku interakcji między dźwiękiem padającym a odbitym. Przy określonych częstotliwościach pomieszczenia, w niektórych miejscach występują silne maksima ciśnienia, podczas gdy w innych występują słabsze obszary, co powoduje nierównomierną odpowiedź basową.

Jaka jest różnica między dźwiękiem przenoszonym przez powietrze a dźwiękiem przenoszonym przez materiały?

Dźwięk powietrzny przemieszcza się w powietrzu, zanim wzbudzi odbiornik lub element budynku. Dźwięk strukturalny wnika w konstrukcję poprzez wibracje i może przenikać przez podłogi, ściany, belki, rury i inne połączone elementy.

Jak temperatura wpływa na prędkość dźwięku?

Temperatura zmienia prędkość dźwięku w powietrzu. Przy temperaturze około 20°C brytyjskie Narodowe Laboratorium Fizyczne podaje wartość około 344 m/s, a dokładna wartość zmienia się w zależności od warunków środowiskowych.

Kiedy powinienem zwrócić się do akustyka w celu zbadania dźwięku?

Profesjonalna ocena staje się cenna, gdy hałas przenika między pomieszczeniami lub nieruchomościami, utrzymują się problemy z niskimi częstotliwościami, niewyraźność mowy pozostaje słaba, drgania przenoszą się przez konstrukcję lub projekt wymaga mierzalnych parametrów akustycznych. Akustyk może zidentyfikować częstotliwości sterujące i ścieżki transmisji przed określeniem sposobu rozwiązania problemu.

 

Źródła i odniesienia techniczne

1. Narodowe Laboratorium Fizyczne (NPL), poziom ciśnienia akustycznego i poziom natężenia dźwięku
   Obejmuje ciśnienie akustyczne, natężenie dźwięku, ciśnienie odniesienia 20 µPa, impedancję akustyczną i prędkość dźwięku w powietrzu w temperaturze 20°C.
   https://resource.npl.co.uk/acoustics/techguides/concepts/spl.html
2. Narodowe Centrum Informacji Biotechnologicznej, Jak słyszymy: percepcja i kodowanie neuronowe dźwięku
   Zawiera informacje techniczne na temat percepcji słuchowej człowieka, wrażliwości na częstotliwości, wysokości dźwięku oraz przybliżonego zakresu częstotliwości słyszalnych u człowieka od 20 Hz do 20 000 Hz.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5819010/
3. Narodowe Laboratorium Fizyczne, skala decybeli
   Wyjaśnia skalę logarytmiczną decybeli, intensywność akustyczną, poziom ciśnienia akustycznego oraz związek między ciśnieniem akustycznym a intensywnością.
   https://resource.npl.co.uk/acoustics/techguides/concepts/dbscale.html
4. Narodowe Centrum Informacji Biotechnologicznej, Informacje o słuchu, komunikacji i rozumieniu
   Zawiera informacje pomocnicze na temat częstotliwości, wysokości dźwięku, zasięgu słyszalności, propagacji dźwięku oraz wpływu temperatury i ośrodka na prędkość dźwięku.
   https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20366/